Kunstklap met Simon: Planet Bebop, het universum van kunstenaar Raf Roefflaer

In de pittoreske Hamelstraat, waar wijlen kapper Edgard tot op hoge leeftijd de binnenstadbewoners van een frisse coupe voorzag, heet de vroegere kapperszaak vandaag Planet Bebop. Bloemenkorven aan de gevels, een muurschildering die niet te missen is, wintersterren die elk jaar terugkomen: de straat draagt intussen zijn handschrift. En binnen wacht Raf Roefflaer (46), alias Captain Bebop.

Vanwaar de fascinatie voor bebop, een term uit de jazz?

"Wat mij aanspreekt in bebop, is het samenspel. Verschillende instrumenten, elk met hun eigen karakter en rol, die samen toch één geheel vormen. Dat idee past mooi bij wat ik met Planet Bebop wil laten zien: een verzameling van uiteenlopende kunstwerken, van grafiek en keramiek tot schilderkunst en multimedia. Elke discipline heeft haar eigen mogelijkheden en haar beperkingen. Het is altijd een uitdaging om binnen een materie trouw te blijven aan je vormentaal."

En de knipoog naar Cowboy Bebop, de Japanse animeklassieker van Hajime Yatate?

"Dat is eigenlijk toeval, maar wel toepasselijk, want ook daar komen verschillende stijlen en invloeden samen."

Is de kunst van Captain Bebop? Of toch van Raf Roefflaer?

"Het ene vloeit eigenlijk mooi over in het andere. De ene is de kunstenaar, de andere misschien meer het alter ego, maar ze zijn allebei onlosmakelijk verbonden met dezelfde verwondering, creativiteit en drang om dingen te maken en te delen."

Die drang om te delen zit ook in je andere grote bezigheid: lesgeven. Al bijna 25 jaar sta je aan de Academie Haspengouw Beeld. Sint-Truiden heeft nochtans geen uitgesproken kunstscene zoals Antwerpen of Gent.

"Toch voel ik me hier thuis tussen de creatievelingen. Het is heel mooi om datgene waar je zelf zo intens mee bezig bent, aan anderen te kunnen doorgeven."

Grafisch werk voor particulieren en bedrijven, lino's, metershoge installaties, wijnetiketten: de Bebop-productie is gigantisch. Hoe krijg je dat allemaal gemaakt?

"Je zou het niet zeggen, maar ik heb eigenlijk redelijk wat slaap nodig", lacht hij. "Zodra ik wakker ben, begin ik te malen, en dat stopt eigenlijk nooit. 's Avonds, voor ik ga slapen, plan ik mijn volgende dag al in mijn hoofd, in blokken van vijftien minuten. Dat werkt voor mij het beste. Het geeft me structuur, maar binnen die structuur blijft er gelukkig ook ruimte om te experimenteren."

Hoe ziet zo'n dag er dan uit?

"Rond zeven uur sta ik op en beantwoord ik wat mails. Om half acht volgt mijn vaste ritueel: thee en koekjes, de krant, soms wat gespecialiseerde literatuur. Daarna ben ik meestal geconcentreerd aan het werk tot elf uur, half twaalf 's avonds. Het lesgeven in het deeltijds kunstonderwijs, met lessen in de late namiddag en avond, laat me net genoeg ruimte om overdag en 's avonds laat te scheppen. Zelfs wanneer ik niet letterlijk aan het werk ben, blijft er in mijn hoofd van alles gebeuren. Soms begint het creatieve proces al lang voordat ik daadwerkelijk aan tafel zit."

Weinig mensen weten het, maar je bent enorm gefascineerd door Dick Bruna, de bedenker van Nijntje.

"Dick Bruna is voor mij een ongelooflijk getalenteerd graficus. Met een beperkt kleurenpalet en sterk gestileerde, eenvoudige beelden wist hij alles naar zijn hand te zetten. Ik vind het fascinerend hoe hij in één enkel beeld een volledig verhaal wist te vertellen. Juist in die beperking toont zich zijn meesterschap."

Mensen vragen je geregeld of je geen jeugdboek of strip zou willen maken.

"Dat zou ik zeker graag willen, maar tegelijk vraag ik me af: waarom een heel boek maken als je, zoals Bruna, een volledig verhaal in één beeld kunt vatten?"

Andere kunstenaars die je blijven boeien?

"Ik ben altijd een grote fan geweest van Picasso, voor mij een meester in de abstractie, maar mijn interesse in zijn werk is de laatste jaren wat afgenomen. Mijn aandacht verschuift eigenlijk voortdurend. De laatste tijd heb ik het vooral erg voor een aantal grootmeesters van de Spaanse strip, een medium dat voor mij absoluut ook kunst is."

Verwondering is een woord dat vaak bij je werk opduikt. Waar vind je die zelf nog?

"In de kleinste dingen. Ik hoef daarvoor niet ver te zoeken. Soms begint mijn dag gewoon met mijn katjes die me komen wekken, met hun gemiauw, alsof ze van alles te vertellen hebben. De ene zit statig in de vensteropening, met de gloed van de zon op de achtergrond. De andere ligt uitgestrekt in een donker holletje van het deken. Het is alsof alles wat me prikkelt wordt opgeslagen om vroeg of laat een plaats te krijgen in een nog te maken werk. Momenteel zit ik blijkbaar in mijn kattenperiode."

Is er een kernthema dat door al dat werk heen loopt?

"Mijn onderwerpen kunnen van overal komen. Ik probeer alles terug te brengen tot zijn meest essentiële vorm, maar tegelijk speelt de maatschappelijke context daarin altijd een rol. Het zijn de mensen rondom mij die mij inspireren, mij bevestigen, maar me soms ook afremmen. Die voortdurende wisselwerking is eigenlijk een constante in mijn werk. Afzondering om te creëren is soms nodig, maar wat zou een mens zijn zonder al die andere mensen rondom hem? Zelfs wanneer ik alleen aan het werk ben, draag ik die wereld en die mensen met me mee."

Je favoriete uitspraak is "het is wat het is". Vanwaar?

"Je kunt alleen maar proberen om alles zo goed mogelijk te doen, maar uiteindelijk kun je niets forceren. Ik ben met heel veel verschillende dingen bezig, dat zit in mijn aard. Je kunt een idee niet altijd naar je hand zetten. Soms moet je het gewoon laten gebeuren en aanvaarden wat er ontstaat. Misschien is dat wel een belangrijk onderdeel van creëren: blijven proberen, maar tegelijk kunnen loslaten."

Naast kunstenaar en leerkracht ben je actief in tal van verenigingen, van vzw Kunst-Groen tot de Kunstkring. Vanwaar dat engagement, bovenop een toch al gevulde agenda?

"Het verenigingsleven heb ik altijd erg belangrijk gevonden. Mijn ouders zijn echte verenigingsmensen en ik heb dat een beetje van hen overgenomen. Ik vind het jammer dat dat stilaan lijkt te verdwijnen, misschien door tijdsgebrek, maar ook een beetje door het toenemende individualisme. Mensen beseffen volgens mij veel te weinig hoe belangrijk het is om samen te komen rond een bepaalde interesse of passie. Voor mij gaat het niet om een hobby, maar om verbondenheid. Samen iets doen, elkaar versterken, en met een groep mensen een positief verhaal schrijven dat groter wordt dan ieder individu afzonderlijk. Dat vind ik ontzettend waardevol."

Diezelfde verbondenheid vind je terug in de Hamelstraat, waar je als kind al kwam. Hoe ben je daar met je atelier terechtgekomen?

"Toen ik op zoek was naar een atelier, kwam ik uit bij de oude kapperszaak met haar grote raampartijen. Ik wist eigenlijk meteen: dit is het. Niet te groot, perfect om mijn ding te doen en vooral met heel veel licht. Al snel leerde ik de straat en het sterke buurtcomité kennen, en zo groeide er, buur voor buur, iets moois. De Hamelstraat is ondertussen uitgegroeid tot een van de kunstzinnigste straten van Sint-Truiden. Waar vroeger een grauwe muur stond, prijkt nu een reusachtige, kleurrijke muurschildering. Er zijn bloemenkorven, kerststerren, en natuurlijk mag ook onze Trudo niet ontbreken. Dat is misschien wel het mooiste: dat je met een groep mensen, gewoon vanuit een buurt en met veel enthousiasme, samen je omgeving mooier kunt maken."

Je bent geboren, deels opgeleid én lesgever in Sint-Truiden. Wat houdt je precies hier?

"Een heel moeilijke vraag", geeft hij toe. "Maar eigenlijk kom ik toch vooral uit bij mijn vrienden en familie. Ik ben zeer gehecht aan mijn Heimat: mijn vrienden op café, mijn wekelijkse rommelmarkt, mijn zondagjes met de familie, een koffietje met een vriend in de voormiddag. Geen spectaculaire dingen, maar voor mij betekenen ze ontzettend veel. Mijn exposities in binnen- en buitenland openden deuren en gaven mooie kansen, maar uiteindelijk stelt dat allemaal maar weinig voor zonder de mensen rondom mij. Misschien is dat uiteindelijk ook mijn echte Heimat: niet zozeer een plaats, maar de mensen bij wie ik me thuis voel."

Elke kunstenaar krijgt het wel eens te horen: dat kan mijn kleine zusje ook. Wat antwoord je dan?

"Dat dat kleine zusje het misschien inderdaad ook kan, en dat het toch fantastisch zou zijn als dat kleine zusje het uiteindelijk nog honderd keer beter kan, niet? Iedereen heeft zijn eigen stijl en zijn eigen manier om naar de wereld te kijken. Het werk van dat kleine zusje is zeker niet minder waard dan wat ik zelf maak. Het hoeft niet hetzelfde te zijn om waardevol te zijn. Je moet er vooral in blijven geloven, blijven proberen en je eigen weg blijven volgen. Misschien is dat uiteindelijk wel het belangrijkste: niet proberen iemand anders te worden, maar ontdekken wat jij zelf te vertellen hebt."

Toch is er, aan het afwerkingsniveau te zien, wel degelijk een perfectionist aan het werk.

"Ik weet niet of alles wat ik maak zo perfect is, maar ik probeer die perfectie wel zo dicht mogelijk te benaderen. Wanneer ik met iets naar buiten wil komen, moet het voor mij zo goed als perfect zijn. Bij mijn lino's ga ik daar ver in. Elke lijn, elke vorm, elke druk moet juist zitten, ondanks de stroeve en soms wat onvoorspelbare materie. Ook bij mijn beelden moeten vorm, compositie en afwerking zo optimaal mogelijk op elkaar afgestemd zijn. Voel ik dat er iets niet klopt, dan begin ik gewoon opnieuw. Het vraagt veel geduld en concentratie. Misschien is het net die zoektocht die mij boeit: weten dat het nooit helemaal perfect zal zijn, maar toch blijven proberen om het zo dicht mogelijk te benaderen."

Waar wil je staan binnen vijf jaar, en vooral: wat wil je dan nog gemaakt hebben?

"Ik heb een atelier in Aalst en een prachtige werkruimte in het hartje van de stad, maar zoals veel creatieve mensen heb ik eigenlijk altijd behoefte aan nog meer ruimte, en soms ook aan meer middelen om echt voluit te kunnen gaan. Groter betekent niet automatisch beter. Toch denk ik dat een grotere en nog beter uitgeruste werkruimte, samen met wat meer budget, mogelijkheden kan creëren om nog grotere ideeën uit te proberen. Het gaat mij dan ook niet zozeer om méér, maar om de vrijheid om ideeën die in mijn hoofd zitten ook daadwerkelijk te kunnen realiseren."

En als mensen over tien jaar je naam horen, waar hoop je dat ze dan aan denken?

Zijn antwoord komt zonder aarzelen. "Ik weet dat ik soms fouten maak of dingen vergeet, maar ik zou vooral graag herinnerd worden als een warm mens. Iemand die bijzondere en mooie dingen wist te creëren, maar ook iemand op wie je kon bouwen. Iemand die mensen even kon laten wegdromen in zijn eigen wereld. Maar misschien nog belangrijker: iemand die er was voor anderen. Als mensen later met een hartelijk gevoel aan mij terugdenken en zeggen: 'dat was een fijne mens, iemand op wie je kon rekenen', dan zou ik dat misschien wel het mooiste vinden."

Persona

Naam: Raf Roefflaer

Geboren: 31 oktober 1980

Opleiding: Industriële Vormgeving

Tentoonstellingen: de afgelopen jaren exposeerde hij op diverse lokale, nationale en internationale locaties, onder meer in Turkije, Brussel, Londen, Knokke, Japan, Hoegaarden, Lier, Antwerpen, Helsinki, Gent en Hasselt.

Contact: Planet Bebop, Raf Roefflaer, Hamelstraat 7, 3800 Sint-Truiden